Ķīmijas inženieru augstākās izglītības attīstība bijušajā Dienvidslāvijā
DOI:
https://doi.org/10.7250/IAV.2025.004Atslēgvārdi:
Dienvidslāvija, augstākā izglītība, ķīmijas inženierija, Zagrebas Universitāte, Ļubļanas Universitāte, Belgradas UniversitāteKopsavilkums
Rakstā prezentēti pētījuma rezultāti par ķīmijas inženieru augstākās (terciārās) izglītības attīstību bijušajā Dienvidslāvijā, uzmanību pievēršot trīs vecākajām augstskolām valstī, kas izveidotas starpkaru periodā – Zagrebas Universitāte, Ļubļanas Universitāte un Belgradas Universitāte Serbu, Horvātu un Slovēņu Karalistē (1918–1929), Dienvidslāvijas Karalistē (1929–1941). Lai gan Belgradas Universitāte ir vecākā inženierzinātņu augstākās izglītības iestāde, tā bija pēdējā, kurā izveidota ķīmijas inženierijas programma pēc tam, kad sākotnēji izglītība šajā jomā tika nodrošināta mašīnbūves izglītības ietvaros. Zagrebas un Ļubļanas universitātes šo programmu ieviesa jau kopš to dibināšanas 1919. gadā. Rakstā pētīta arī to ķīmijas inženieru loma, kuri zinātnisko grādu ieguvuši ārzemēs un kuru zinātniskie grādi oficiāli atzīti Dienvidslāvijā. Šis pētījums sniedz ieguldījumu inženierzinātņu, īpaši – ķīmijas inženierijas, vēsturē bijušajā Dienvidslāvijā.
Atsauces
The First Century of Chemical Engineering [online]. https://www.sciencehistory.org/stories/magazine/the-first-century-of-chemical-engineering/ [cited: 17.08.2025].
Justus von Liebig (1803–1873) [online]. https://collection.sciencemuseumgroup.org.uk/people/cp37518/justus-von-liebig [cited: 17.08.2025].
Friedrich Wöhler (1800–1882) [online]. https://www.uni-goettingen.de/en/friedrich+w%C3%B6hler+(1800+to+1882)/104057.html [cited: 17.08.2025].
Robert Wilhelm Eberhard Bunsen (1811–1899): Inspired 10th Century Chemist; A Retrospective View on the Bicentennial of His Birth [online]. http://chemeducator.org/bibs/0016001/16110119.htm [cited: 17.08.2025].
Gustab Robert Kirchhoff [online]. https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Kirchhoff/ [cited: 17.08.2025].
MIT Chemical Engineering: History [online]. https://cheme.mit.edu/about/history/ [cited: 17.08.2025].
George E Davis – Meet the Daddy [online]. https://www.thechemicalengineer.com/features/cewctw-george-e-davis-meet-the-daddy/ [cited: 17.08.2025].
George E. Davis [online]. https://www.sciencehistory.org/education/scientific-biographies/george-e-davis/ [cited: 17.08.2025].
Institution of Chemical Engineers: Our origins [online]. https://www.icheme.org/about-us/history/our-origins/ [cited: 17.08.2025].
Choen, C. The Early History of Chemical Engineering: Reassessment, The British Journal of History of Science. Cambridge: Cambridge University Press, Jun 1996, Vol. 29, No. 2, pp. 171–194. DOI: https://doi.org/10.1017/S000708740003421X
Portrait of Dr, Arthur A. Noyes (1866–1936) [online]. https://digital.sciencehistory.org/works/41687j14s [cited: 17.08.2025].
Arthur D. Little, William H. Walker, and Warren K. Little [online]. https://www.sciencehistory.org/education/scientific-biographies/arthur-d-little-william-h-walker-and-warren-k-lewis/ [cited: 17.08.2025].
Jecić, S., Smolčić, I. Tehnička visoka škola (1919–26) i Tehnički fakultet (1926–56) u Zagrebu, temelji savremenog razvoja tehnike u Hrvatskoj. Studia lexicographica. Zagreb: Lexikogravski Zavod Miroslav Krleža, 2018, Vol. 12, No. 23, pp. 81–100. DOI: https://doi.org/10.33604/sl.12.23.4
Rogošić, M., Macan, J. (Eds.). Fakultet kemijskog inženjerstva i tehnologije Sveučilišta u Zagrebu 1919–2019. Zagreb: Sveučilište u Zagrebu, 2019, p. 436.
Delić, D., Goldstein, S. (Eds.). Sveučiliđte u Zagrebu. Zagreb: Sveučilište u Zagrebu, Sveučilišna naklada Liber, 1979, p. 181.
Njegovan, Vladimir [online]. https://tehnika.lzmk.hr/njegovan-vladimir/ [cited: 17.08.2025].
Wilhelm Ostwald [online]. https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1909/ostwald/biographical/ [cited: 17.08.2025].
Univerza v Ljubljani: Zgodovina univerze [online]. https://www.uni-lj.si/univerza/o-nas/zgodovina-univerze [cited: 17.08.2025].
Univerza v Ljubljani: Danes se piše zgodovina… [online]. https://www.mladinska-knjiga.si/revije/gea/clanki/druzba/danes-se-pise-zgodovina [cited: 17.08.2025].
Plemelj, Joisp (1873–1967) [online]. https://www.slovenska-biografija.si/oseba/sbi433627/ [cited: 17.08.2025].
Hinterlechner, Karel (1874–1932) [online]. https://www.slovenska-biografija.si/oseba/sbi231453/ [cited: 17.08.2025].
Samec, Maks ml. (1881–1964) [online]. https://www.slovenska-biografija.si/oseba/sbi534256/ [cited: 17.08.2025].
Milan Vidmar (1885–1962) [online]. https://sci-highs.com/milan-vidmar/ [cited: 17.08.2025].
Bešter-Rogač, M. (Ed.). Študij kemije na Univerzi v Ljubljani 1919–2019. Ljubljana: Univerza v Ljubljani, Fakulteta za kemijo in kemijsko tehnologijo, 2019, p. 262.
Rebek, Marius (1889–1982) [online]. https://www.slovenska-biografija.si/oseba/sbi493580/ [cited: 17.08.2025].
Gojković, M. (Ed.). Beogradski Univerzitet: Građevinski fakultet 1948–1978. Beograd: Građevisnki fakultet, 1980, p. 386.
History of the University [online]. https://www.bg.ac.rs/history-of-the-university/ [cited: 17.08.2025].
Sima Lozančić [online]. https://www.sanu.ac.rs/en/member/lozanic-sima/ [cited: 17.09.2025].
Portrait of Johannes Wislicenus [online]. https://digital.sciencehistory.org/works/p00phdj [cited: 17.09.2025].
Hofmann, August Willhelm von 1812–1892 [online]. https://collection.sciencemuseumgroup.org.uk/people/ap26218/hofmann-august-wilhelm-von [cited: 17.09.2025].
Iz istorije Mašinskog fakulteta [online]. https://www.mas.bg.ac.rs/fakultet/istorija [cited: 17.09.2025].
Istorijat [online]. https://www.tmf.bg.ac.rs/sr/o_fakultetu/istorijat [cited: 17.08.2025].
Panta Tutunđić [online]. https://www.sanu.ac.rs/en/member/tutundzic-panta/ [cited: 17.08.2025].
Marković, V. S. (Ed.). Imenik diplomiranih inženjera i arhitekata na Tehničkom fakultetu Univerziteta u Beogradu 1919–1938. Beograd: Tehnički fakultet Univerziteta u Beogradu. 1939, p. 230.
Ladinski, V. B. Early Engineers and Architects Born on the Territory of Present North Macedonia. History of Engineering Sciences and Institutions of Higher Education, Riga: Riga Technical University, Sept. 2023, No. 7, pp. 98–120, https://doi.org/10.7250/HESIHE.2023.007 DOI: https://doi.org/10.7250/HESIHE.2023.007
Fritz Pregl [online]. https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1923/pregl/biographical/ [cited:17.08.2025].
Leopold Ruzicka [online]. https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1939/ruzicka/biographical/ [cited:17.08.2025].
Vladimir Prelog [online]. https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1975/prelog/biographical/ [cited: 17.08.2025].
List of students of Riga Polytechnic Institute. National Archives of Latvia State Historical Archives of Latvia, Fund 7175, Description 1, Item 1908, p. 160.
Lejupielādes
Publicēts
Žurnāla numurs
Sadaļa
Licence
Autortiesības (c) 2025 Vladimir B. Ladinski (Author)

Šis darbs ir licencēts ar Creative Commons Attribution 4.0 International licenci.